Więcej na temat zasad gwarantowania depozytów

1. Jakie banki uczestniczą w polskim systemie gwarantowania depozytów?
2. Czy gwarancje BFG posiadają oddziały banków mających siedzibę poza terytorium RP?
3. Czy gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego objęte są depozyty zgromadzone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych?
4. Kto to jest deponent?
5. Czyje depozyty nie podlegają ochronie?
6. Co jest gwarantowane?
7. Czy gwarancjami Funduszu objęte są także odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach?
8. Czy limit gwarancji odnosi się do jednego rachunku, czy też do wszystkich rachunków deponenta zgromadzonych w danym banku?
9. Czy gwarancjami BFG objęte są rachunki wspólne?
10. Czy wspólność majątkowa małżonków ma wpływ na wysokość gwarancji?
11. Czy deponentem jest osoba małoletnia?
12. Czy kupując wszystkie produkty lokacyjne w placówce bankowej korzystamy z gwarancji BFG w przypadku upadłości banku?
13. Co to jest dzień spełnienia warunku gwarancji?
14. Jaki kurs jest stosowany do obliczenia wartości euro w złotych?
15. Kiedy ogłaszana jest upadłość banku?
16. Kim jest zarządca oraz syndyk masy upadłości, a kim sędzia-komisarz?
17. W jaki sposób deponenci są powiadamiani o rozpoczęciu wypłaty środków gwarantowanych?
18. W jaki sposób deponent może odebrać należne środki gwarantowane?
19. Czy możliwe jest otrzymanie środków gwarantowanych po zakończeniu wypłat przez syndyka lub zarządcę masy upadłości?
20. Jak wygląda procedura wypłaty świadczeń gwarancyjnych przez BFG?
21. Co dzieje się ze środkami pieniężnymi, których wielkość przekracza gwarancje Funduszu? Czy można je odzyskać?
22. W jakim okresie można odebrać środki gwarantowane?

1. Jakie banki uczestniczą w polskim systemie gwarantowania depozytów?

Systemem gwarantowania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego objęte są depozyty zgromadzone we wszystkich bankach krajowych, tzn. mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na formę ich działalności (w formie spółek akcyjnych, spółdzielczych oraz państwowych).

2. Czy gwarancje BFG posiadają oddziały banków mających siedzibę poza terytorium RP?

Zgodnie z zasadami przyjętymi w Unii Europejskiej, oddziały banków mających siedzibę w innych państwach będących członkami Unii, a wykonujące działalność na terytorium Polski, przynależą do systemu gwarantowania depozytów kraju macierzystego (kraju siedziby). W przypadkach, gdy w państwach tych kwota gwarantowana jest niższa niż określona w ustawie o BFG, oprócz przynależności do systemu gwarantowania kraju macierzystego, oddziały te mogą przystępować do polskiego systemu gwarantowania na zasadzie dobrowolności.

3. Czy gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego objęte są depozyty zgromadzone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych?

Nie. Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, działające w oparciu o przepisy ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, nie są bankami w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo bankowe. W związku z tym, środki zgromadzone w kasach nie podlegają ochronie określonej w ustawie o BFG.

4. Kto to jest deponent?

Zgodnie z ustawą o BFG (art. 2 pkt 1), deponentem jest osoba uprawniona do otrzymania środków gwarantowanych przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny w przypadku ogłoszenia upadłości banku. Status deponenta posiadają osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, o ile posiadają zdolność prawną, oraz szkolne kasy oszczędności i pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe, będące stroną umowy imiennego rachunku bankowego lub posiadające wierzytelność do banku wynikającą z innych czynności bankowych, potwierdzonych wystawionymi przez ten bank dokumentami. Ustawa o BFG (art. 2 pkt 1 lit. a - j) przewiduje także, że nie wszystkim posiadaczom rachunków bankowych i wierzycielom banku z tytułu innych czynności bankowych przysługuje status deponenta.

5. Czyje depozyty nie podlegają ochronie?

Gwarancje BFG nie obejmują środków zdeponowanych w banku przez:

• Skarb Państwa,
• banki krajowe, instytucje kredytowe i banki zagraniczne,
• podmioty działające na podstawie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi,
• podmioty działające na podstawie ustawy o działalności ubezpieczeniowej,
• podmioty działające na podstawie ustawy o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji,
• podmioty działające na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych,
• podmioty działające na podstawie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
• jednostki organizacyjne, które zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o rachunkowości nie są uprawnione do sporządzania uproszczonego bilansu oraz rachunku zysków i strat,
• akcjonariuszy banku posiadających w dniu zawieszenia działalności banku pakiet co najmniej 5% akcji, a także podmioty w stosunku do nich zależne lub dominujące,
• członków kierownictwa banku, począwszy od członków zarządu i rady nadzorczej banku aż po osoby pełniące funkcje dyrektorów i zastępców dyrektorów departamentów włącznie.

6. Co jest gwarantowane?

System gwarantowania depozytów chroni środki pieniężne zgromadzone na wszystkich rodzajach imiennych rachunków bankowych, nominowanych zarówno w złotych, jak i w walutach obcych. Gwarancjami objęte są także inne wierzytelności pieniężne, wynikające z czynności bankowych, o ile są potwierdzone dokumentami imiennymi wystawionymi przez bank (np. wierzytelności wynikające z polecenia przelewu lub emisji bankowych papierów wartościowych - pełen katalog czynności bankowych zawiera art. 5 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo bankowe). Gwarancji systemu podlegają również wierzytelności do banku z tytułu zapisu bankowego na wypadek śmierci oraz z tytułu kosztów pogrzebu posiadacza rachunku, o ile wierzytelności te stały się wymagalne przed dniem zawieszenia działalności banku.

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku niektórych produktów dostępnych klientom banków, bank pośredniczy jedynie w ich sprzedaży (dotyczy to np. jednostek funduszy inwestycyjnych czy produktów ubezpieczeniowych) i nie są one objęte gwarancjami systemu gwarantowania. Banki oferują także produkty łączone, np. lokata bankowa oraz jednostki funduszy inwestycyjnych - wtedy gwarancjami chroniona jest tylko część lokacyjna produktu.

7. Czy gwarancjami Funduszu objęte są także odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach?

Limit kwoty gwarantowanej przez BFG obejmuje środki zgromadzone na rachunkach według stanu na dzień zawieszenia działalności banku wraz z należnymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości banku. Od tego momentu nie są już naliczane odsetki od zgromadzonych w banku środków.

8. Czy limit gwarancji odnosi się do jednego rachunku, czy też do wszystkich rachunków deponenta zgromadzonych w danym banku?

Maksymalna wysokość środków, która może być zwrócona jednemu deponentowi w ramach gwarancji BFG wynosi równowartość 50 tys. euro bez względu na liczbę umów rachunku bankowego zawartych przez deponenta z jednym bankiem. Podstawą wyliczenia należnej od Funduszu kwoty jest suma należności od banku (suma środków zgromadzonych na wszystkich rachunkach oraz wierzytelności z innych czynności bankowych) pomniejszona o wielkość zobowiązań w stosunku do banku (np. z tytułu udzielonego kredytu).

9. Czy gwarancjami BFG objęte są rachunki wspólne?

Rachunki wspólne również objęte są gwarancjami. Wówczas kwota gwarantowana wyliczana jest odrębnie dla każdego ze współposiadaczy rachunku. Należność deponenta z tytułu rachunku wspólnego liczona jest w następujący sposób: środki na rachunku dzielone są między wszystkich współposiadaczy, zgodnie z postanowieniami umowy rachunku, a jeśli takich postanowień nie ma - ustala się dla wszystkich równe części i oblicza wartość gwarancji dla każdej części.

10. Czy wspólność majątkowa małżonków ma wpływ na wysokość gwarancji?

Nie. Każdy z małżonków traktowany jest jako odrębny deponent bez względu na wzajemne stosunki majątkowe.

11. Czy deponentem jest osoba małoletnia?

Tak. Jeśli małoletni jest posiadaczem imiennego rachunku bankowego lub posiada wierzytelność do banku wynikającą z innych czynności bankowych jest deponentem w rozumieniu przepisów ustawy o BFG i ma prawo do odrębnej kwoty gwarantowanej.

12. Czy kupując wszystkie produkty lokacyjne w placówce bankowej korzystamy z gwarancji BFG w przypadku upadłości banku?

Kupując w banku produkty lokacyjne, klienci coraz częściej spotykają się z dużą różnorodnością form tychże produktów. Nie zawsze odpowiedź na pytanie, czy produkt objęty jest gwarancjami BFG jest odpowiedzią prostą. W praktyce, żeby odpowiedzieć sobie na tak zadane pytanie należy rozpoznać dwie kwestie:
- po pierwsze: z kim klient podpisuje umowę?
To, że klient podpisuje umowę w placówce bankowej nie oznacza, że bank jest stroną umowy. Często banki występują w roli pośrednika. W takim przypadku, klient nabywając produkt w banku podpisuje umowę z innym podmiotem finansowym, np. z towarzystwem ubezpieczeniowym. Bardzo ważnym jest rozpoznanie strony umowy. Jeżeli stroną umowy nie jest bank, wtedy produkt lokacyjny nie jest objęty gwarancjami BFG.
- po drugie: jeżeli stroną umowy jest bank należy rozpoznać jaki produkt jest przedmiotem umowy oraz jaka jest podstawa prawna „emisji” tego produktu, aby móc stwierdzić, czy wierzytelność klienta będzie wierzytelnością z tytułu czynności bankowej?
Rozpoznanie tego zagadnienia może wymagać szerszej wiedzy prawno-finansowej. Dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy zapytać pracownika banku, czy dany produkt emitowany jest na podstawie ustawy - Prawo bankowe, czy też na podstawie innych przepisów. Jeżeli na podstawie ustawy - Prawo bankowe to należy wyjaśnić, czy ta „emisja” jest czynnością bankową w rozumieniu tej ustawy. Jeżeli tak, wtedy produkt jest objęty gwarancjami BFG. Katalog czynności bankowych zawiera art. 5 ust. 1 i 2 tejże ustawy.
W praktyce, jeżeli korzystamy ze „standardowych” lokat, depozytów terminowych, rachunków bieżących, nie należy się niepokoić, bowiem wszystkie te instrumenty objęte są gwarancjami BFG. Powyżej przedstawione rozważania można zilustrować schematem. Obecnie na rynku bankowym najpowszechniejszymi formami złożonych produktów lokacyjnych są: lokata z funduszem, polisa lokacyjna oraz certyfikaty depozytowe. Charakterystyka tych produktów z punktu widzenia ochrony gwarancyjnej BFG przedstawia tabela. 

13. Co to jest dzień spełnienia warunku gwarancji?

Zobowiązanie BFG wobec deponenta z tytułu gwarantowania depozytów powstaje z dniem spełnienia warunku gwarancji, czyli z dniem wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości banku.

14. Jaki kurs jest stosowany do obliczenia wartości euro w złotych?

Do obliczenia wartości euro w złotych przyjmuje się kurs średni z dnia spełnienia warunku gwarancji (tj. z dnia wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości banku), ogłaszany przez Narodowy Bank Polski.

15. Kiedy ogłaszana jest upadłość banku?

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), w przypadku gdy aktywa banku nie wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań, podejmuje decyzję o zawieszeniu działalności banku. Decyzja o zawieszeniu działalności banku jest podawana do wiadomości publicznej. W okresie zawieszenia działalności bank nie reguluje swoich zobowiązań, czyli np. nie wypłaca środków zgromadzonych na rachunkach. Jeżeli KNF nie podejmie decyzji o przejęciu zawieszonego banku przez inny bank, to występuje do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zawieszonego banku. Sąd powinien rozpatrzyć wniosek o ogłoszenie upadłości banku w ciągu miesiąca od jego otrzymania.

16. Kim jest zarządca oraz syndyk masy upadłości, a kim sędzia-komisarz?

Sąd ogłasza w pierwszej kolejności upadłość z możliwością zawarcia układu wyznaczając zarządcę masy upadłości oraz sędziego komisarza. Sędzia-komisarz kieruje tokiem postępowania upadłościowego oraz nadzoruje czynności zarządcy oraz syndyka. Zarządca masy upadłości przejmuje oraz zarządza masą upadłości. W przypadku nie zawarcia układu z wierzycielami, sąd wyznacza syndyka masy upadłości, który zarządza i przeprowadza likwidację majątku banku w upadłości.

17. W jaki sposób deponenci są powiadamiani o rozpoczęciu wypłaty środków gwarantowanych?

Terminarz wypłat środków gwarantowanych dla deponentów zarządca lub syndyk masy upadłości banku jest zobowiązany podać do publicznej wiadomości poprzez opublikowanie w prasie (zwyczajowo jest to najpoczytniejszy dziennik dla miejscowości, w której znajdował się upadły bank lub jego oddział). Terminarz wypłat jest zawsze dostępny także w siedzibie upadłego banku, jego oddziałach oraz w miejscach gdzie wypłaty będą dokonywane. Jeśli deponent nie zgłosi się po odbiór środków w wyznaczonym terminie otrzyma listem poleconym zawiadomienie o dodatkowym terminie wypłat. Po tym okresie odbiór środków gwarantowanych będzie możliwy tylko w BFG, po wypełnieniu odpowiedniego wniosku o wypłatę środków gwarantowanych - w ciągu 5 lat od dnia ogłoszenia upadłości banku.

18. W jaki sposób deponent może odebrać należne środki gwarantowane?

Należność można odebrać gotówką, w wyznaczonym przez zarządcę lub syndyka miejscu i terminie (najczęściej jest to siedziba upadłego banku). Możliwe jest także złożenie dyspozycji przekazania środków przekazem pocztowym bądź przelewem na rachunek w innym banku.

19. Czy możliwe jest otrzymanie środków gwarantowanych po zakończeniu wypłat przez syndyka lub zarządcę masy upadłości?

Tak. Po zakończeniu wypłat przez zarządcę lub syndyka z wnioskiem o wypłatę środków gwarantowanych można wystąpić do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Nie jest konieczne osobiste stawiennictwo. Wniosek oraz dyspozycję wypłaty środków gwarantowanych można złożyć w Funduszu drogą pocztową, ale wtedy własnoręczność podpisu deponenta na wniosku o wypłatę środków gwarantowanych musi zostać poświadczona przez notariusza, przewodniczącego zarządu gminy, zarządcę lub syndyka banku w upadłości.

20. Jak wygląda procedura wypłaty świadczeń gwarancyjnych przez BFG?

• świadczenia wypłacane są na podstawie zatwierdzonej przez Zarząd Bankowego Funduszu Gwarancyjnego listy deponentów banku, co do którego sąd orzekł upadłość;
• listę deponentów opracowuje zarządca lub syndyk w ciągu 30 dni od daty ogłoszenia upadłości banku i przedstawia ją Zarządowi Bankowego Funduszu Gwarancyjnego;
• Zarząd Funduszu sprawdza przedstawioną listę w ciągu 14 dni. Jeżeli lista nie odpowiada ustawowym wymogom, to Zarząd zwraca ją zarządcy lub syndykowi, który w ciągu 7 dni powinien usunąć stwierdzone nieprawidłowości;
• po sprawdzeniu listy deponentów Zarząd Funduszu w ciągu 7 dni podejmuje i podaje do publicznej wiadomości, w drodze ogłoszenia w piśmie o zasięgu ogólnokrajowym, oraz przekazuje podmiotom objętym systemem gwarantowania uchwałę o przekazaniu syndykowi kwot na wypłatę środków gwarantowanych;
• wszystkie banki objęte systemem gwarantowania są obowiązane wnieść ustalone w uchwale Zarządu Funduszu kwoty przeznaczone na wypłaty dla deponentów na rachunek Funduszu w terminie 7 dni roboczych od podania do publicznej wiadomości ww. uchwały;
• Fundusz przekazuje zarządcy lub syndykowi otrzymane z banków kwoty na wypłaty dla deponentów upadłego banku;
• zarządca lub syndyk dokonuje wypłat środków gwarantowanych zgodnie z terminarzem przez niego sporządzonym i zatwierdzonym przez Zarząd Funduszu, w ciągu 30 dni od otrzymania kwoty przekazanej przez Fundusz na wypłaty środków gwarantowanych, jednak nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia niedostępności środków (czyli dnia zawieszenia działalności banku).

Cała procedura wypłat środków gwarantowanych powinna się zakończyć w ciągu 3 miesięcy od dnia zawieszenia działalności banku. W przypadku wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wypłatę środków gwarantowanych w powyższym terminie, sąd może przedłużyć termin wypłat, niedłużej niż jednak niż o 10 dni roboczych.

21. Co dzieje się ze środkami pieniężnymi, których wielkość przekracza gwarancje Funduszu? Czy można je odzyskać?

Deponent, posiadający środki pieniężne, przekraczające limit gwarancji Funduszu, ma prawo dochodzić swoich roszczeń na ogólnych zasadach prawa upadłościowego i naprawczego. Środki te stanowią wierzytelność deponenta do masy upadłości banku. W przypadku zawarcia układu między wierzycielami a upadłym bankiem, wierzytelności te zaspokojone będą w sposób określony w tymże układzie. Jeśli natomiast układ taki nie zostanie zawarty, a przedsiębiorstwo upadłego banku zostanie sprzedane w całości, nabywca przejmuje zobowiązania wobec klientów. W przypadku gdy przedsiębiorstwo nie zostanie sprzedane w całości, to kwoty nie objęte gwarancjami BFG mogą być odzyskane w wyniku podziału masy upadłości banku, jeżeli będzie ona wystarczająca.

22. W jakim okresie można odebrać środki gwarantowane?

Roszczenia z tytułu gwarancji depozytów przedawniają się po upływie 5 lat od dnia ogłoszenia upadłości banku.